Home
Contact
News update
  Veterinary Service
Veterinary Practice
Horse breeding farm
Equine Sportsmedicine
Equine Embryo Transfer
Where did we go
Where do we go
Seminars
Press presentations
Veterinary dairy
Phryso magazine
Collumn  "de Hoefslag"
Olcha, mother  Sape 381
Peden Flying Horses
Compiegne  EK  2005
Dubai    WK  2005
Dubai   WK  2005
Bahrain  WK  2005
Bahrain   WK  2005
Friesian Stallionshow  06
W.E.G.  Aken  2006
Oviedo   EK  2008
Malaysia  WK  2008
Kesckemet   WK  2009
Bobolna   WK  2009
Assisie   EK  2009
Lion d´Angers   WK  2009
Abu Dhabi, febr  2010
Barroca d´Alva, mrt  2010













Top - sport
in  de 
woestijn 
van  Bahrein


Tying up  syndroom,  Paard.
    
Waarom dit onderwerp
.
 
Als paardendierenarts met toch wel enige praktijk ervaring bij verschillende disciplines  is het Tying up syndroom een aandoening die  met name bij dressuur paarden regelmatig voorkomt. Aangezien het naar mijn mening een aandoening is die vrij gemakkelijk herkenbaar is en eenvoudig te voorkomen is, dacht ik dat het nuttig zou kunnen zijn om in dit kader voor dressuurpaarden enige aandacht eraan te besteden.   Tying up is een  spieraandoening bij het paard die vroeger vooral op maandagmorgen  (oude naam: maandagziekte)  optrad.  Tegenwoordig ziet men deze aandoening niet meer in het begin maar vooral na verloop van tijd in het werk en of op het einde van een trainingsinspanning bij het paard. Men onderscheidt in hat algemeen meerdere fases van deze aandoening algelang de snelheid van onstaan en de ernst van de symptomen. Behalve het paard is ook de hond(race) gevoelig voor deze aandoening. Andere namen die wel gehanteerd worden voor hetzelfde probleem zijn oa Spierbevangenheid, Myoglobinurie, verzuring, etc.
 
Fysiologie van Tying up:
 
Als oorzaak voor deze aandoening geldt in het algemeen een onjuiste afstemming van (trainings) inspanning in combinatie met het voedingsnivo bij het paard. Doordat deze twee componenten niet goed op elkaar zijn afgestemd onstaat  een afwijkende spierstofwisseling. Normaal gesproken is de belangrijkste energiebron voor de spiercellen, druivensuiker oftewel glucose. In spieren en lever o.a. wordt in de vorm van glycogeen deze glucose moleculen opgeslagen en bewaard voor het geval energie geleverd moezt worden. De normale gang van zaken in de individuele spiercel is gebaseerd op de volgende reactie : Glucose + zuurstof  levert Energie (ATP) + Co2 + H20 + warmte  De energie die hier geleverd wordt in de vorm van ATP kan daarbij zorgen voor de spierarbeid en dus de inspanning verrichten.. Dit gehele proces staat bekend onder de naam aerobe spierwerking/stofwisseling.. Indien echter door wat voor reden dan ook onvoldoende zuurstof aanwezig is op spiercel nivo, dan kan er toch nog energie en dus arbeid geleverd in afwezigheid van voldoende zuurstof  en wel op de volgende manier: Glucose verbranding zonder zuurstof levert Energie (ATP) + Co2 +H20 + warmte +melkzuur Deze vorm van energielevering wordt de anaerobe manier genoemd. De energie die echter hierbij geleverd wordt is vele malen minder dan bij de aerobe glucose verbranding. Als typisch eindprodukt wordt echter ook het afvalprodukt, Melkzuur gevormd. Bij beide soorten van energielevering wordt ook veel warmte en kooldioxide  geproduceerd. De warmte die vrijkomt moet vnml via de huid afgevoerd worden De geproduceerde C02 die vrijkomt moet  daarnaast via het bloed en de longen afgevoerd worden.                  Indien  het geproduceerde  melkzuur in een te grote concentratie in de spiercellen aanwezig is kan het ervoor zorgen dat spiercelbeschadiging optreedt en oa  spierkleurstof (Myoglobine) uit de spiercellen vrij  komt in de bloedbaan. Het nadeel van dit Myoglobine is echter dat dit een sterk nadelige werking heeft op de nieren die het bloed filteren.  Afhankelijk van de hoeveelheid spierbeschadiging die optreedt en dus afhankelijk van de hoeveelheid Myoglobine die de nieren bereikt kan men in de urine van een paard met Tying up de bruine verkleuring zien.   Factoren die het onstaan van Tying up beinvloeden danwel veroorzaken kunnen: - - -  Trainings oorzaken  (tijdsduur en intensiteit niet aangepast) onjuiste warming up/cooling down - - - Voedingsoorzaken (onjuiste voeding/ te veel , onvoldoende supplementen etc) - - - Cardiovasculaire oorzaken zoals bloedsamenstelling,  hart werking, nier werking , lever werking etc. - - - Respiratoire oorzaken zoals voorste of achterste luchtweg aandoeningen (verkoudheden, bronchitis, COPD ) etc. - - - Overige oorzaken zoals ziekte, erfelijkheid etc.
   
Enkele kenmerken  van Tying up bij het paard.

 
De uitwendige kenmerken van een paard met Tying up zijn oa.  bewegingsproblemen met name in de achterhand, veel zweten, gestresst zijn, harde vaak pijnlijke rugspieren, eventueel nog kleine pasjes met de achterbene makend, plasproblemen, Middels een uitwendige klinische diagnose eventueel aangevuld met bloedonderzoek op afwijkende enzijmen kan men eenvoudig de diagnose stellen.
   
Waarom zijn het meestal de rugspieren van het paard die het meest gevoelig  zijn voor tying up

 De rugspieren bij het paard zijn over het algemeen die spieren die relatief de grootste inspanningen moeten leveren bij het dressuurpaard  De spierengroep die boven de ruggewervels liggen en daar zorgen voor ontspannen en aanspannen (zgn rugstrekkers) hebben een relatief kleine massa(dikte) De afstand tot de ruggewervels is klein waardoor deze rugstrekkers lang maar weinig dik in omvang zijn. Doordat deze spieren toch goed moeten functioneren  kan dit alleen maar doordat ze erg sterk moeten zijn  Het fysische begriüp kracht x arm geeft hierbij aan dat dze rugstrekkers relatief veel zwaarder belast worden als de meeste andere spieren. Doordat ook nog eens de rugstrekkers het snelste vatbaar zijn voor een te snelle afkoeling treedt dus ook hier nog eens extra contractie van bloedvaten op en dus een nog mindere bloeddoorstroming dan normaal. Door de grote rekbaarheid en de relatieve kleine dikte speelt de doorbleoding vann dze groep spiren een hele belangrijke rol. Worden deze spieren bij hun normale werk niet goed genoeg vann bloed voorzien dan kan het dus vooral hier heel snel tot problemen leiden. Een warmhoudende lendedeken na de inspanning  is dan ook geen overbodige luxe voor paarden die flink getraind worden.  
              
Tying up in de praktijk.  

Zoals al eerder aangegeven, in tegenstelling tot vroeger komt Tying up bij het paard(dresuur) het meeste voor in  verloop van de traing of op het eind. Men merkt in eerste instantie niet direct dat het paard problemen vertoont of ontwikkelt.. De ruiter denkt dat het paard gewoonweg minder zin heeft om te werken en dus wordt de inspanning geintensiveerd. Doordat het paard niet goed meer kan functioneren begint het dier al dan niet vanwege de toegenomen angst en dus stress ook nog eens meer te zweten.  Door dit overmatig zweten verliest het dier daardoor ook weer extra vocht waardoor het bloed dus relatief ingedroogd raakt. Al met al komt het dier in een viscieuze cirkel terecht die uit de hgand kan lopen. Het overmatig zweten kan weer  uitdroging tot gevolg hebben stroomt het bloed  daardoor minder goed door de bloedvaten.  Het hart  en de longen worden bijgestuurd om  toch te voldoen aan de zuurstofvoorziening in de spieren en moeten  daarom veel harder gaan werken. . Door de verminderde bloeddoorstroming in de spieren wordt tevens minder zuurstof aangvoerd maar ook nog eens minder melkzuur afgevoerd. Ook de doorbloediong  van de nieren is verminderd en dus merkt men uitwending dit doordat de urine veel donkerder en vooral   geconcentreerder is geworden. Vaak zijn de voorsymptomen van een aanstaande patient moeilijkheden met plassen en vooral de productie van kleine beetjes waarbij het paard niet echt goed kan doorplassen.     Een belangrijk onderdeel in het goed functioneren van hart en bloedvaten is de optimale samenstelling van het bloed zelf. De hoofdfunctie van het bloed is transporteren van voedingsstoffen en vooral dus ook zuurstof, naar al de belangrijke organen en weefsels in het hele lichaam.   Indien door bijv ijzer tekort (wormen !) de rode bloedcellen te weinig kleurstof bevatten (hemoglobine) kunnen deze danook te weinig zuurstof ttransporteren. Bloedonderzoek. Het dus naar mijn mening een hele normale en goede zaak om een of meerdere keren per jaar bij een prestatie paard een uitgebreid bloedonderzoek te laten doen. Niet alleen kan men hierdoor eventueel afwijkingen in de bloedcellen (rode/witte/plaatjes) opsporen maar ook  goed controleren of de meeste organen waaronder de lever en de nieren  optimaal functioneren. Mijn stellige overtuiging is na al de jaren in de topsport,  het van wezenlijk belang is om bij het  starten van een training van een paard  te beginnen met een algehele controle van het bloed. Is dit alles in orde danpas heeft het zin om verder een planning te maken en met de training te beginnen. Inn de parktijk kom ik herhaaldelijk tegen dat ogenschijnlijk een paard uitwendig goed uitziet maar toch bijv ernstige leverafwijkingen heeft.  Vooral een paard dat gedurende langere tijd een sluimerende overbelasting danwel ziekte doormaakt  zal na enige tijd herkenbaar worden aan oa een slecht haarkleed en vaak een opgetrokken buik . Ook de eetlust en de mest zal na verloop vanm tijd afwijkend zijn danwel worden. Vooral tengevolge van overtraining is dit een heel herkenbaar verschijnsel in met name de draf en rensport.  Omdat deze paarden niet goed meer fuinctioneren /presteren worden deze vaak uit de traing genomen en enige tijd of op de wei of op rust gezet. Indien men  echter de lever/nier waardes bepaalt dan blijken deze heel vaak heel afwijkend te zijn.                     Aangezien de lever een van de weinige organen is die afhankelijk van de soort afwijking en de ernst van beschadiging  naar verloop van tijd zich toch zelf weer kan herstellen zal de rust het paard meestal goed doen. Indien men echter op tijd het dier onderzocht zou hebben door een ervaren specialist dan had men dit alles kunnen voorkomen. Welke andere maatregelen kunnen heel goed helpen in de praktijk bij tying up achtige problemen.. Een van de meest effectieve maatreregelen is het geven van elektrolyten aan een paard.  Het is een fabeltje dat indien het paard niet zichtbaar zweet het dier geen vocht zou verliezen en dus geen elektrolieten nodig zou hebben. Elke meer dan normale inspanning gaat gepaard met vochtverlies en vereist aanvulling in de vorm van elektrolieten. Er bestaan heel goede en smakelijke mengsels in de handel die heel goed kunnen werken. Goede elektrolieten hoeven ook niet duur te zijn. Mijn voorkeur gaat uit naar smakelijke poeders voor over het voer omdat men dan  goed kan waarnemen of  de opname door het paard goed is. Wist U dat een paard uit een emmer meer dan 20% meer water opneemt dan uit een automatische drinkbak. Als een paard dus te weing drinkt dan probeer na te gaan hoeveel de opname is en leg eventueel een steen in de automatische drinkbak bijv. Welke overige supplementen kunnen helpen om Tying up te voorkomen of te verhelpen ? Vitamine E in combinatie met Selenium is een goede werkzame combinatie die over het algemeen al veel gebruikt wordt. Bedenk wel dat Vit E een vetoplosbaar vitamine is dat bij overmatig gebruik dit soms tot problemen kan leiden. Voor korte intensieve prestaties kunnen ook produkten als Neutradex en Natruimbicarbonaat soms helpen. Vooral in de draf en rensport worden deze producten met veel succes vaak ingezet. Voor een ondersteuning van de gehele spierstofwisseling heb ik al meerdere jaren bij meerdere disciplines in de topsport erg veel baat bij het gebruik van Equitop Myoplast. Het is een heel goed produkt dat helpt een paard wat sterker te maken en wordt in de topsport veel ingezet met als grote voordeel dat het volledig legaal gebruikt kan worden. Er zijn nog uiteraard meer supplementen die ondersteunend en preventief kunnen werken bij Tying up maar laat U vooral niet te veel misleiden door onbekende en of spectaculair uitziende promotie producten. Let er vooral ook op dat er bekende en vertrouwde firma´s achter deze produkten zitten die ook kunen garanderen dat men niet met  doping vrije middlen te maken heeft.   Mbt de luchtwegen geldt natuurlijk dat een paard alleen maar goed kan functioneren als er geen problemen met de luchtwegen zijn. Hoest of verkoudheden hebben wel degelijk een tremmend effect op het functioneren van oa de spieren  en dus de prestatie. Voorkom en of laat paarden met luchgtwegproblemen op tijd en grondig onderzoeken en behandelen.                        
Therapie Tying up.
 

Indien men tijdens een inspanning bij het paard merkt dat het overmatig gaat zweten en meer gestresst is dan normaal ( paard is heter) moet U rekening houden met de mogelijkheid van Tying up. Ook bij te snelle afkoeling en of  koud weer of tgv de sterke tocht  kan  het paard dus de symptomen vertonen.  Onbderschat in ditr geval ook vooral niet de sterke afkoeling en de tocht die een paard in een trailer ondergaan moet. Vooral huiswaarts op de trailer na een zware training kan heel snel stijfheid en tying up opleveren. Indien het probleem zich voordoet tijdens de traing en het dier niet meer in staat is voorwaarts te gaan danwel alleen nog maar hele kleine pasjes kan maken, is het zaak zo snel mogelijk het dier te laten staan, Afzadelen en het paard een deken op te leggen en warm te houden en een dierenarts te waarschuwen. Door bloedonderzoek is de ernst van de tuying up te bepalen. Het dier moet niet gedwongen worden om toch nog naar stal te lopen omdat het gevaar bestaat op echte spierscheuringen met alle gevolgen van dien. Beter is het de trailer erbij te halen en voorzichtig het dier zo naar stal stal te  transporteren. Goed drinken en elektrolieten (eventueel middels een infuus) zijn daarna van wezelijk belang om de schade zo veel mogelijk te beperken. Hoe eerder de afvalstoffen uit het lichaam gespoeld worden des minder schade kunnen ze aanrichten . Vocht opname is dus van essentieel belang. Heeft het paard eenmaal een tying up gehad dan is het dier de volgende keer wel meer vatbaar voor dus ook hier geldt een gewaarschuwd persoon telt voor twee. 
 
Tot slot

Mijn verhaal is zeker niet volledig. Ik heb alleen geprobeerd wat praktijkrelevante waarnemingen op papier tze zetten zodat U in de toekomst misschien hiermee U voordeel kunt doen. Veel succes.  

Drs. Ben Horsmans, paardendierenarts. Januari 2007                     



W.E.G. in Jerez de la Frontera Spain 2002. Working for the Dutch Endurance Team.
In september 2003 during the European Endurance
Championship in Punchestown, Ireland our Dutch Team
got the Bronze Medal !!

From 1992 until 2002, I was Team Veterinarian of the Dutch Pony Team, the Dutch  Eventing Team and the Dutch Rural Riders. Since 2002 I am working also as Teamvet of the Dutch National Endurance Team. From the beginning of 2006, I will try to help the Dutch Fourinhand Driving Team
Next to these jobs I´m working as a FEI veterinarian on several disciplines including Endurance and Eventing